ប្រវត្តិសមាគមអាស៊ាន (Association of Southeast Asian Nations – ASEAN)

 

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ប្រឈមមុខនឹងបញ្ហា ដូចជា៖

• អស្ថិរភាពនយោបាយ
• ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងជម្លោះតាមព្រំដែន
• ការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលរវាងមហាអំណាចសេរី និងមហាអំណាចកុម្មុយនិស្ត។

នៅក្នុងបរិបទនេះ ប្រទេសក្នុងតំបន់បានយល់ឃើញថា ការសហការកម្រិតតំបន់ គឺជាគន្លឹះសំខាន់ ដើម្បីរក្សាសន្តិភាព ស្ថិរភាព និងលើកកម្ពស់ការអភិវឌ្ឍ។

១. ការបង្កើតសមាគមអាស៊ាន

អាស៊ាន មកពីន័យពេញថា “ សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍” ឬជាភាសាអង់គ្លេសថា “ Association of Southeast Asian Nations - ASEAN” ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៨ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៧ នៅទីក្រុង បាងកក ប្រទេសថៃ តាមរយៈសេចក្តីប្រកាសទីក្រុងបាងកក (Bangkok Declaration)។

ប្រទេសសមាជិកដើមមាន ៥ ប្រទេសរួមមាន៖

• ឥណ្ឌូនេស៊ី
• ម៉ាឡេស៊ី
• ហ្វីលីពីន
• សិង្ហបុរី
• ថៃ

គោលបំណងដើមរបស់អាស៊ាន គឺបង្កើតវេទិកាសហប្រតិបត្តិការមួយផ្អែកលើ ៖

• ការគោរពអធិបតេយ្យភាព
• ការមិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង
• និងការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី។
• អាស៊ានមិនត្រូវបានបង្កើតឡើងជាសម្ព័ន្ធយោធាទេ ប៉ុន្តែជាសហគមន៍នយោបាយ–សេដ្ឋកិច្ច–និងសង្គមវប្បធម៌។

២. ការពង្រីកសមាជិកភាពអាស៊ាន

ក្រោយការបង្កើត អាស៊ានបានពង្រីកសមាជិកជាបន្តបន្ទាប់ ដូចខាងក្រោម៖

• ប្រ៊ុយណេ (១៩៨៤)
• វៀតណាម (១៩៩៥)
• ឡាវ និង មីយ៉ាន់ម៉ា (១៩៩៧)
• ហើយសមាជិកទី១០ គឺកម្ពុជា (១៩៩៩)
• បន្ទាប់មក នៅសតវត្សទី២១
• ទីម័រខាងកើត (Timor-Leste) ត្រូវបានអាស៊ាន ទទួលស្គាល់ជាសមាជិកទី១១ និងកំពុងអនុវត្តផែនទីផ្លូវ ដើម្បីចូលរួមពេញលេញក្នុងស្ថាប័នអាស៊ានទាំងអស់។

ដូច្នេះ បច្ចុប្បន្ន អាស៊ានមានសមាជិកសរុប ១១ ប្រទេស។

៣. គោលការណ៍ និងគោលបំណងសំខាន់របស់អាស៊ាន

អាស៊ានមានគោលបំណងចម្បងដូចខាងក្រោម៖

• រក្សាសន្តិភាព និងស្ថិរភាពតំបន់
• លើកកម្ពស់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច
• អភិវឌ្ឍសង្គម និងវប្បធម៌
• ពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនយោបាយ និងការទូត
• និងបង្កើតអត្តសញ្ញាណអាស៊ានរួម។

គោលការណ៍ទាំងនេះត្រូវបានកំណត់យ៉ាងច្បាស់ក្នុងអនុសញ្ញាមិត្តភាព និងសហប្រតិបត្តិការ (TAC) និងធម្មនុញ្ញអាស៊ាន (ASEAN Charter)។

៤. សហគមន៍អាស៊ាន

នៅឆ្នាំ ២០១៥ អាស៊ានបានបង្កើត សហគមន៍អាស៊ាន (ASEAN Community) ដែលមាន ៣ សសរស្តម្ភ៖

• សហគមន៍នយោបាយ–សន្តិសុខ
• សហគមន៍សេដ្ឋកិច្ច
• និងសហគមន៍សង្គម–និងវប្បធម៌

ការបន្ថែមសមាជិកថ្មីដូចជា ទីម័រខាងកើត បានបង្ហាញថា អាស៊ានកំពុងពង្រីកខ្លួនទៅរក សហគមន៍រួមពេញលេញមួយ និងការរួបរួមបញ្ចូលគ្នាធំជាងមុន។

៥. សារៈសំខាន់របស់អាស៊ាននៅក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះ

អាស៊ានបានក្លាយជា៖

• វេទិកាសំខាន់សម្រាប់ការទូតតំបន់
• តំបន់សេដ្ឋកិច្ចមានប្រជាជនជាង ៦០០ លាននាក់
• និងជាកម្លាំងមធ្យមសំខាន់មួយក្នុងភូមិសាស្ត្រនយោបាយពិភពលោក។
• អាស៊ានជួយឲ្យប្រទេសតូច និងមធ្យម អាចបង្កើនសម្លេង និងការចរចារនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

ជាសេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ការវិវត្តពីសមាជិកដើមត្រឹម ៥ ប្រទេស មកដល់ ១១ ប្រទេសនៅបច្ចុប្បន្ន ប្រវត្តិសមាគមអាស៊ាន បង្ហាញពីដំណើរវិវឌ្ឍន៍នៃ ការសហប្រតិបត្តិការជំនួសឲ្យការប្រឈមមុខ បើទោះបីជាមានបញ្ហាខ្លះៗក៏ដោយអាស៊ាននៅតែជាស្ថាប័នសំខាន់សម្រាប់សន្តិភាព ស្ថិរភាព និងការអភិវឌ្ឍន៍នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍៕