តើយុទ្ធសាស្ត្រពហិការទំនិញថៃរបស់កម្ពុជា ជាអាវុធជាតិនិយម ឬជាអាវុធមុខពីរ?

នៅឆ្នាំ ២០២៦ ការធ្វើពហិការ (boycott) ទំនិញថៃដោយប្រជាជនកម្ពុជា នៅតែបន្តជាធាតុចម្បងមួយនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ បន្ទាប់ពីជម្លោះព្រំដែនធ្ងន់ធ្ងរនៅឆ្នាំ ២០២៥។ ទោះបីជាសាធារណជនភាគច្រើនមើលឃើញថាវាជា «អាវុធជាតិនិយមដ៏មានប្រសិទ្ធភាព» សម្រាប់ការពារអធិបតេយ្យភាព និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកសេដ្ឋកិច្ចលើប្រទេសថៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែយុទ្ធសាស្ត្រនេះក៏កំពុងត្រូវបានពិចារណាថាជា «អាវុធមុខពីរ» ដែលមានផលប៉ះពាល់ទាំងវិជ្ជមាន និងអវិជ្ជមាន សម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរ។

ស្ថានភាពនៃការបដិសេធទំនិញថៃ (ដើមឆ្នាំ ២០២៦) បង្ហាញពីការចូលរួមយ៉ាងទូលំទូលាយ។ អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីខ្មែរ ហ៊ុន សែន បានប៉ាន់ប្រមាណនៅចុងឆ្នាំ ២០២៥ ថា ប្រហែល ៩៩% នៃប្រជាជនកម្ពុជា បានចូលរួមក្នុងការបដិសេធទំនិញថៃ ក្នុងទម្រង់ណាមួយរបស់ពួកគេ។

មកដល់ខែមករា ២០២៦ ម៉ាកយីហោថៃដែលមានការចាប់អារម្មណ៍ខ្ពស់ ដូចជា ស្ថានីយ៍ប្រេង PTT និង Cafe Amazon ហាង Markro នៅតែជាគោលដៅសំខាន់។ ហាងសាខាជាច្រើនបានប្តូរឈ្មោះថ្មី ដូចជា Peace Petroleum Cambodia (PPC) ដើម្បីបំបែកអត្តសញ្ញាណខ្លួនចេញពី PTT របស់ថៃ។

ការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលបន្ទាប់ពីថៃប្រកាសបិទច្រកព្រំដែនដោយ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានអនុវត្តការហាមឃាត់លើ ទំនិញយុទ្ធសាស្ត្រ ពីប្រទេសថៃ រួមមាន

• អគ្គិសនី
• សេវាអ៊ីនធឺណិត
• ប្រេងឥន្ធនៈ និងឧស្ម័ន
• មាតិកាកម្សាន្ត (ជាពិសេស រឿងភាគថៃ) ប៉ុន្តែនៅបន្តលើកលែងលើទំនិញផ្សេងដែលអាចចូលមកតាមច្រកផ្សេងក្រៅពីច្រកព្រំដែនគោករវាងកម្ពុជា_ថៃ។

វាបានបង្កផលប៉ះពាល់ពាណិជ្ជកម្មនៃការជួញដូរទ្វេភាគីបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅចុងឆ្នាំ ២០២៥ ដោយពាណិជ្ជកម្មតាមព្រំដែន នៅវិស័យខ្លះ ត្រូវបានរាយការណ៍ថា ធ្លាក់ចុះលើស ៩៩% ខណៈច្រកព្រំដែននៅតែបិទ។

*ទស្សនៈដែលយល់ថា យុទ្ធសាស្ត្រនេះជាអាវុធជាតិនិយម

• ការជំរុញភាពអាស្រ័យខ្លួនឯង៖ ការបដិសេធទំនិញថៃ បានក្លាយជាចំណុចជំរុញសម្រាប់យុទ្ធនាការ «ខ្មែរស្រឡាញ់ខ្មែរ» ដោយលើកទឹកចិត្តឲ្យប្រជាជនគាំទ្រផលិតកម្មកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក។
• សម្ពាធការទូតៈ អ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចមើលឃើញថា ការបដិសេធនេះដើរតួជាឧបករណ៍ការពារយុទ្ធសាស្ត្រ មិនប្រើកម្លាំងយោធា និងជាកាចរចា ដើម្បីសង្កត់សម្ពាធឲ្យប្រទេសថៃពិចារណាឡើងវិញចំពោះជម្លោះដែនដី។
• ការបង្កើតអត្តសញ្ញាណជាតិៈ លើសពីបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច ចលនានេះបានក្លាយជា «ស្មារតីជាតិ» (national glue) ដែលបង្រួបបង្រួមប្រជាជនកម្ពុជាឲ្យរួមគ្នាក្នុងគោលបំណងស្នេហាជាតិ តទល់នឹងប្រទេសជិតខាង ដែលតែងតែត្រូវបានយល់ថាមានឥទ្ធិពលបង្ខំលើកម្ពុជា។

*ទស្សនៈដែលសម្តែងកង្វល់

ទោះបីមានការគាំទ្រយ៉ាងទូលំទូលាយក៏ដោយ ក្រុមអ្នកជំនាញ និងមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធបានលើកឡើងអំពីហានិភ័យសំខាន់ៗ សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៦៖

• ផលប៉ះពាល់ត្រឡប់មកវិញលើសេដ្ឋកិច្ច៖ ម៉ាកយីហោ «ថៃ» ជាច្រើននៅកម្ពុជា ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ជនជាតិខ្មែរ និងផ្តល់ការងារដល់កម្មករខ្មែររាប់ពាន់នាក់។ ការបដិសេធរាល់ការពាក់ព័ន្ធនឹងថៃ បានបណ្តាលឲ្យមានការបាត់បង់ការងារ និងការបិទអាជីវកម្មក្នុងស្រុកមួយចំនួន។
• ភាពពឹងផ្អែកលើខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ៈ អ្នកវិភាគព្រមានថា កម្ពុជានៅមិនទាន់មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ប្រទេសថៃចេញពីខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ ជាពិសេសទំនិញចាំបាច់ និងវត្ថុធាតុដើម។

*ការអំពាវនាវឲ្យមានមជ្ឈត្តភាព

នៅចុងឆ្នាំ ២០២៥ និងដើមឆ្នាំ ២០២៦ ថ្នាក់ដឹកនាំកម្ពុជា បានអំពាវនាវឲ្យប្រជាជនជៀសវាង ជាតិនិយមខ្លាំងហួសហេតុ ដូចជាការដុតបំផ្លាញទំនិញថៃ ដោយព្រមានថា អំពើមិនមានហេតុផលអាចប៉ះពាល់ដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះអន្តរជាតិរបស់កម្ពុជា។

*អនាគតក្រោយបទឈប់បាញ់

បន្ទាប់ពីមានការចុះហត្ថលេខាលើបទឈប់បាញ់នៅចុងខែធ្នូ ២០២៥ អ្នកស្រាវជ្រាវមួយចំនួនជឿថា ប្រសិនបើទំនាក់ទំនងការទូតមានស្ថិរភាពក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ កម្លាំងនៃការបដិសេធទំនិញថៃអាចនឹងថយចុះជាបន្តបន្ទាប់។៕

ចុះបងប្អួននឹងបន្តពហិការមិនប្រើទំនិញថៃបន្តទៀតឬយ៉ាងណា? ឬតើបងប្អូននឹងត្រឡប់មកល្អូកល្អឺននឹងថៃវិញ ហើយត្រឡប់មកប្រើទំនិញថៃដូចមុនសង្រា្គមវិញឬយ៉ាងណា?