ចិនជាមិត្តដែកថែបរបស់កម្ពុជា ប៉ុន្តែជាបងប្អូនល្អរបស់ថៃ — ភស្តុតាងនៃផលប្រយោជន៍ និងជំហររបស់ចិន

ក្នុងពិភពនយោបាយអន្តរជាតិ មិនមានមិត្តអចិន្ត្រៃយ៍ ឬសត្រូវអចិន្ត្រៃយ៍ទេ មានតែ ផលប្រយោជន៍អចិន្ត្រៃយ៍ ប៉ុណ្ណោះ។ បើយើងយកគោលការណ៍នេះមកវិភាគទំនាក់ទំនងរវាង ចិន–កម្ពុជា–ថៃ យើងនឹងឃើញថា ទោះបី ចិនហៅខ្លួនឯងថា ជា “មិត្តដែកថែប” របស់កម្ពុជាក៏ដោយ តែចិនក៏មិនអាចបោះបង់ “បងប្អូនល្អ” របស់ខ្លួនគឺថៃបានឡើយ។ ដើម្បីយល់ច្បាស់ យើងត្រូវមើលទៅលើ ភស្តុតាងនៃផលប្រយោជន៍របស់ចិនជាមួយប្រទេសទាំងពីរ ហើយបន្ទាប់មក វិភាគពីជំហររបស់ចិននៅពេលកើតជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងថៃ។

១. ផលប្រយោជន៍របស់ចិនជាមួយកម្ពុជា

ចិនបានក្លាយជាមិត្តដែកថែប និងដៃគូសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេរបស់កម្ពុជា។ ភស្តុតាងសំខាន់ៗមានដូចខាងក្រោម៖

១.១ ការវិនិយោគ និងសំណង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ

• ចិនជាប្រទេសដែលវិនិយោគច្រើនជាងគេនៅកម្ពុជា។ តាមទិន្នន័យឆ្នាំ ២០២៣ ចិនបានបោះទុនវិនិយោគមានជាង ៧០% នៃទុនវិនិយោគបរទេសទាំងមូល។
• គម្រោងសំណង់ធំៗជាច្រើនត្រូវបានចិនជួយសាងសង់ ដូចជា ស្ពានតេជោ–ជ្រោយចង្វារ, អគ្គិសនីទន្លេសេសាន ២, ផ្លូវជាតិលេខ ៥៨ និង ៦២, និង អគាររដ្ឋាភិបាលថ្មីៗជាច្រើន។

១.២ ការជួយផ្នែកយោធា និងសន្តិសុខ

• ចិនផ្តល់យុទ្ធោបករណ៍ ដល់កងទ័ពកម្ពុជា និងជួយហ្វឹកហាត់រួមរៀងរាល់ឆ្នាំ។
• គម្រោង ផែសមុទ្ររាម (Ream Naval Base) ដែលមានការគាំទ្រពីចិន ត្រូវបានមើលឃើញថាជាមូលដ្ឋានសំខាន់សម្រាប់ការចងក្រងសម្ព័ន្ធយោធារវាងប្រទេសទាំងពីរ។

១.៣ ការគាំទ្រនយោបាយ និងអន្តរជាតិ

• ចិនតែងតែគាំទ្រកម្ពុជានៅអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអាស៊ាន ក៏ដូចជានៅវេទិកាអន្តរជាតិ ពេលដែលមានការរិះគន់អំពីសិទ្ធិមនុស្ស ឬប្រជាធិបតេយ្យ។
• ជាជម្រើសឆ្លើយតប កម្ពុជាក៏គាំទ្រចិនយ៉ាងស្មោះត្រង់ ក្នុងបញ្ហា សមុទ្រចិនខាងត្បូង, បញ្ហាតៃវ៉ាន់, និងគោលនយោបាយ “ចិនតែមួយ”។
• សរុបមក ចិនយកកម្ពុជាជាមិត្តយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលអាចជួយគាំទ្រខ្លួននៅក្នុងសមាគមអាស៊ាន និងផ្តល់ទីតាំងសម្រាប់គម្រោងខ្សែក្រវ៉ាត់មួយ ផ្លូវមួយ ( Belt and Road Initiative (BRI) ដើម្បីភ្ជាប់ចិនទៅសមុទ្រឥណ្ឌា។

២. ផលប្រយោជន៍របស់ចិនជាមួយថៃ

នៅខាងមួយទៀត ចិននិងថៃមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាងគេផងដែរ រហូតដល់កម្រិតជា “បងប្អូនល្អ” ឬ”ជាគ្រួសារតែមួយ” ដែលភ្ជាប់គ្នាតាមសេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ និងប្រជាជន។

២.១ សេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្ម

• តម្លៃពាណិជ្ជកម្មរវាងចិន និងថៃ មានជាង ១២០ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងមួយឆ្នាំ។
• ចិនជាអ្នកទិញ អង្ករ ផ្លែឈើ និងកៅស៊ូ ធំជាងគេពីថៃ។
• ប្រទេសថៃជាគន្លងសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់បំផុតមួយសម្រាប់ការចែកចាយទំនិញចិនទៅបណ្តាប្រទេសអាស៊ាន។

២.២ គម្រោងវិនិយោគធំៗ

• គម្រោង ផ្លូវរថភ្លើងល្បឿនលឿន ចិន–ថៃ ត្រូវបានគេពិចារណាថាជាគន្លងស្នូលនៃ “BRI” ដែលភ្ជាប់ពីចិន តាមឡាវ ទៅថៃ ហើយអាចបន្តទៅម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរី។
• ការវិនិយោគចិននៅថៃមានទំហំធំជាង បីដង នៃការវិនិយោគនៅកម្ពុជា។
• គម្រោងព្រែកជីកក្រា ភ្ជាប់ឈូងសមុទ្រសៀម(មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក) ទៅឈូងសមុទ្រអាន់ដាម៉ាន់ (មហាសមុទ្រឥណ្ឌា)។

២.៣ ទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ និងប្រជាជន

• ប្រជាជនថៃប្រហែល ២០% មានដើមកំណើតជាតិចិន ឬជាខ្សែប្រឡាយចិន ដូច្នេះវប្បធម៌ចិនបានចូលជ្រៅក្នុងសង្គមថៃ។
• ទេសចរចិនជាង ១០ លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ ទៅទស្សនាថៃ ដែលជាប្រភពចំណូលធំសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចថៃ។
• ចិនមើលថៃជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចដ៏មានស្ថិរភាព និងជាគន្លងសម្រាប់ការភ្ជាប់ជាមួយអាស៊ានទាំងមូល។ ទំនាក់ទំនងនេះលើសពីមិត្តភាពដូចជាមួយកម្ពុជា ប៉ុន្តែវាជាការទាក់ទងប្រភេទ “បងប្អូន” ដែលមិនអាចផ្តាច់បាន។

៣. ជំហររបស់ចិននៅពេលកើតជម្លោះកម្ពុជា–ថៃ

ក្នុងកាលថៃ និងកម្ពុជា មានជម្លោះព្រំដែននៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ (ឆ្នាំ ២០០៨–២០១១) ដែលកម្ពុជានិងថៃឈានដល់ការប៉ះទង្គិចយោធា។ តើចិនឈរផ្នែកណា?

ចិន មិនបានគាំទ្រផ្ទាល់ទៅកម្ពុជាឡើយ, ទោះជាកម្ពុជាគឺជាមិត្តដែកថែបក៏ដោយ។

ចិនអំពាវនាវឲ្យប្រទេសទាំងពីរ រក្សាសន្តិភាព និងដោះស្រាយតាមផ្លូវការទូត។

នៅពេលដូចគ្នា ចិនបន្តទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មធំជាមួយថៃ ហើយក៏មិនបន្ថយជំនួយដល់កម្ពុជាឡើយ។ វាបង្ហាញថា ចិនអនុវត្តនយោបាយ “មិត្តទាំងពីរ” ដើម្បីរក្សាអត្ថិភាពនៅក្នុងអាស៊ាន និងការការពារផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួន។

ជាសេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ចិនជាមិត្តដែកថែបរបស់កម្ពុជា តែជាបងប្អូនល្អរបស់ថៃ។ ជាមួយ កម្ពុជា, ចិនបានស្ថាបនាមិត្តភាពផ្អែកលើ យុទ្ធសាស្ត្រ និងការគាំទ្រនយោបាយ។ ជាមួយ ថៃ ចិនផ្អែកលើ សេដ្ឋកិច្ចពឹងគ្នាទៅវិញទៅមក ផ្នែកវប្បធម៌ និងស្ថិរភាពសង្គមជាប្រព័ន្ធ។ នៅពេលមានជម្លោះកម្ពុជា–ថៃ ចិននឹងមិនឈរផ្នែកណាមួយទេ ពោលគឺរក្សាភាពស្ងៀម  អព្យាក្រឹត ដើម្បីកុំឲ្យប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច និងការចាប់អំណាចនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ដូច្នេះហើយកម្ពុជាត្រូវយល់ថា “មិត្តដែកថែប” មិនមានន័យថា “អ្នកសង្រ្គោះក្នុងគ្រប់ស្ថានភាព” នោះទេ។ អ្វីដែលសំខាន់គឺ កម្ពុជាត្រូវរក្សាភាពសមតុល្យនយោបាយជាមួយប្រទេសជិតខាង ជាមួយមហាអំណាចបរទេស និងរក្សាឯករាជ្យភាពក្នុងការសម្រេចចិត្ត ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់ខ្លួនឲ្យបានយូរអង្វែង។