អាស៊ាន ជាអ្នកពន្លត់អគ្គិភ័យដែលខ្វះទឹក៖ យន្តការអាស៊ានលើកម្ពុជា និង ថៃដែលជា «សត្រូវ ប្រវត្តិសាស្ត្រ»

Credit: Phd, Ngel Ratha

រាល់ពេលដែលសម្លេងកាំភ្លើងបន្លឺឡើងនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ពលរដ្ឋនៃប្រទេសទាំងពីរតែងតែត្រូវបានដាស់ឱ្យភ្ញាក់ឡើងដោយពាក្យមួយឃ្លាថា៖ «សត្រូវប្រវត្តិសាស្ត្រ»។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ២០២៥ នេះ ប្រសិនបើយើងមើលឱ្យធ្លុះហួសពីផ្សែងកាំភ្លើង យើងនឹងឃើញថា អ្វីដែលកំពុងកើតឡើងមិនមែនជារឿងស្នេហាជាតិសុទ្ធសាធនោះទេ តែវាជា «ល្បែងអុកនយោបាយ និងជំនួញ» ដ៏ស្មោកគ្រោករបស់អ្នកនយោបាយថៃ។

សំណួរៈ តើកម្ពុជាយើងអាចពឹងអ្នកណាបាន? តើយើងត្រូវការពារជាតិដោយរបៀបណា?

​នៅឆ្នាំ ២០២៥ អាស៊ានបានពង្រីកសមាជិកដល់ ១១ ប្រទេសជាផ្លូវការ (បូករួមទាំង ទីម័រឡេស្តេ) ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យភាពរឹងមាំ តំបន់នេះកំពុងបង្ហាញនូវស្នាមប្រេះស្រាំយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្រោមពាក្យស្លោក «សហគមន៍តែមួយ» អាស៊ានកំពុងលាក់បាំងនូវការមិនទុកចិត្តគ្នា និងជម្លោះផ្ទៃក្នុងដ៏ក្តៅគគុក។

១. អាស៊ាន៖ អាជ្ញាកណ្តាលដែលគ្មានកញ្ចែ

យើងតែងតែសង្ឃឹមថា អាស៊ាននឹងជួយដោះស្រាយ។ ប៉ុន្តែការពិតដ៏ជូរចត់គឺ៖ អាស៊ានក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ គ្រាន់តែជា «ក្លឹបពិភាក្សា» ប៉ុណ្ណោះ។

គោលការណ៍ «កុងសង់ស៊ីស» (ការឯកភាពគ្នាទាំង ១០) គឺជាខ្នោះដៃដែលអាស៊ានដាក់ខ្លួនឯង។ 

គ្រាន់តែចង់ចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្កោលទោសមួយ ក៏ត្រូវសុំការអនុញ្ញាតពីប្រទេសដែលបង្កបញ្ហានោះដែរ។ តើថៃនឹងលើកដៃឯកភាពឱ្យអាស៊ានថ្កោលទោសខ្លួនឯងដែរឬទេ? ច្បាស់ណាស់គឺ «ទេ»។

ដូច្នេះ កម្ពុជាមិនអាចយកវាសនាជាតិទៅផ្ញើលើអាស៊ានទាំងស្រុងបានឡើយ។ អាស៊ានគ្រាន់តែជាវេទិកាការពារមុខមាត់ តែមិនមែនជាអ្នកការពារទឹកដីទេ។

១.១~ ចំណុចខ្សោយជាប្រព័ន្ធ

មុននឹងឈានដល់ការស្អប់គ្នាជាបុគ្គល យើងត្រូវមើលចំណុចខ្សោយរួមដែលធ្វើឱ្យអាស៊ានក្លាយជា «ខ្លាក្រដាស» ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥៖

▪︎ ​គោលការណ៍កុងសង់ស៊ីស៖ នេះជាចំណុចស្លាប់រស់។ នៅពេលមានជម្លោះធំៗ (ដូចជាសង្គ្រាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ឬសមុទ្រចិនខាងត្បូង) អាស៊ានមិនអាចចេញសេចក្តីសម្រេចណាមួយបានឡើយ ព្រោះត្រូវការការឯកភាពពីសមាជិកទាំងអស់។ ប្រទេសដែលពាក់ព័ន្ធ ឬមានផលប្រយោជន៍ពីមហាអំណាច តែងតែប្រើសិទ្ធិវេតូ (Veto) ធ្វើឱ្យស្ថាប័ននេះគាំងដំណើរ។

▪︎ ​គោលការណ៍មិនជ្រៀតជ្រែក៖ នៅឆ្នាំ ២០២៥ គោលការណ៍នេះលែងមានប្រសិទ្ធភាពហើយ ប៉ុន្តែនៅតែត្រូវបានប្រើជាខែល។ ករណីមីយ៉ាន់ម៉ា និងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ បង្ហាញថា ការមិនហ៊ានលូកដៃដោះស្រាយវិបត្តិរបស់សមាជិក បានធ្វើឱ្យតំបន់ទាំងមូលអសន្តិសុខ។

▪︎ ​គម្លាតសេដ្ឋកិច្ចមហាសាល៖ រវាងសិង្ហបុរី (ប្រទេសអ្នកមាន) និងសមាជិកថ្មី ទីម័រឡេស្តេ ឬ មីយ៉ាន់ម៉ា មានគម្លាតគ្នាដូចមេឃនិងដី ដែលធ្វើឱ្យការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ច (AEC) ជួបការលំបាក។

១.២~ ការស្អប់គ្នា និងភាពរកាំរកូសរវាងសមាជិក

​ក. កម្ពុជា និង ថៃ៖ «សត្រូវប្រវត្តិសាស្ត្រដែលផ្ទុះឡើងវិញ»

​នេះជាចំណុចក្តៅបំផុតក្នុងឆ្នាំ ២០២៥។ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរបានធ្លាក់ដល់កម្រិតទាបបំផុតដោយសារ៖

• ជម្លោះព្រំដែន និងប្រាសាទ៖ ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធនៅតំបន់ព្រះវិហារ និងប្រាសាទតាមាន់ មិនមែនគ្រាន់តែជារឿងទឹកដីទេ តែជាការប្រកួតប្រជែងជាតិនិយម និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះនយោបាយក្នុងស្រុក។
• ការមិនទុកចិត្តគ្នា៖  ថៃមើលឃើញកម្ពុជាថាជាមូលដ្ឋានរបស់ចិនក្នុងការគំរាមកំហែងសន្តិសុខខ្លួន ខណៈកម្ពុជាមើលឃើញថៃថាជាអ្នកជិតខាងដែលតែងតែមើលងាយ និងចង់លេបទឹកដីខ្លួន។

ខ. វៀតណាម និង ចិន (ប៉ះពាល់ដល់ កម្ពុជា/ឡាវ)

• វៀតណាម vs កម្ពុជា៖ ទោះបីជាជាផ្លូវការមានទំនាក់ទំនងល្អ ប៉ុន្តែវៀតណាមមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងចំពោះឥទ្ធិពលចិននៅកម្ពុជា (ជាពិសេសគម្រោងព្រែកជីក និងកំពង់ផែ)។ ភាពរកាំរកូសនេះស្ងប់ស្ងាត់តែគ្រោះថ្នាក់។
• សមុទ្រចិនខាងត្បូង៖ វៀតណាម និងហ្វីលីពីន ខឹងសម្បារនឹងជំហររបស់កម្ពុជា និងឡាវ ដែលតែងតែរារាំងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមរបស់អាស៊ានដែលរិះគន់ចិន។ នេះបង្កើតជា «បក្សពួកពីរក្នុងអាស៊ានមួយ»៖ ក្រុមដែនកោះ (គាំទ្រអាមេរិក/ប្រឆាំងចិន) និងក្រុមដីគោក (គាំទ្រចិន)។

គ. ហ្វីលីពីន និង ម៉ាឡេស៊ី

• បញ្ហាសាបា (Sabah)៖  ទោះបីជាស្ងប់ស្ងាត់ ប៉ុន្តែហ្វីលីពីនមិនដែលបោះបង់ការទាមទារកម្មសិទ្ធិលើរដ្ឋសាបារបស់ម៉ាឡេស៊ីទេ។ នេះជា «គ្រាប់បែកពេលវេលា» ដែលធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងសន្តិសុខរវាងប្រទេសទាំងពីរមិនដែលជឿជាក់គ្នា ១០០%។

ឃ. សិង្ហបុរី និង ក្រុមអ្នកជិតខាង

​សិង្ហបុរី តែងតែត្រូវបានសមាជិកផ្សេងទៀត (ដូចជា ម៉ាឡេស៊ី និងឥណ្ឌូនេស៊ី) មើលឃើញថាជា «កោះដែលមានចរិតក្រអឺតក្រទម»។ បញ្ហាទឹកសាប ការនាំចូលខ្សាច់ និងការគ្រប់គ្រងដែនអាកាស តែងតែជាប្រធានបទដែលធ្វើឱ្យមានការថ្នាំងថ្នាក់។

ង. មីយ៉ាន់ម៉ា៖ «កូនខ្មៅក្នុងគ្រួសារ»

​សមាជិកទាំង ១០ ដែលនៅសល់ មានការធុញទ្រាន់នឹងមីយ៉ាន់ម៉ា។ វិបត្តិរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាបានទាញទម្លាក់កេរ្តិ៍ឈ្មោះអាស៊ានទាំងមូល។ ថៃ និងឡាវ ត្រូវរងទុក្ខដោយសារជនភៀសខ្លួន និងគ្រឿងញៀន ខណៈឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី ខឹងសម្បារនឹងរបបយោធាដែលមិនគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង។

ច. ទីម័រឡេស្តេ៖ «សមាជិកថ្មីដែលរងសម្ពាធ»

​ក្នុងនាមជាសមាជិកទី ១១ ទីម័រឡេស្តេ ត្រូវបានមើលឃើញដោយសមាជិកមួយចំនួនថាជា «បន្ទុក» ច្រើនជាងទ្រព្យ។ ដោយសារសេដ្ឋកិច្ចខ្សោយ និងធនធានមនុស្សនៅមានកម្រិត ប្រទេសនេះអាចនឹងក្លាយជាកូនអុករបស់មហាអំណាចណាមួយក្នុងវេទិកាអាស៊ាន ដែលធ្វើឱ្យសមាជិកចាស់ៗមានការព្រួយបារម្ភ។

នៅឆ្នាំ ២០២៥ អាស៊ានមិនមែនជា «គ្រួសារដែលមានសុភមង្គល» ទេ។ វាជាអង្គការដែលមានសមាជិក ១១ ដែលមានផលប្រយោជន៍ខុសគ្នា ដេកលើគ្រែតែមួយតែយល់សប្តិផ្សេងគ្នា។ ចំណុចខ្សោយធំបំផុត មិនមែនមកពីខាងក្រៅទេ តែគឺ «ការបាត់បង់ទំនុកចិត្តរវាងគ្នា» ជាពិសេសជម្លោះរវាង កម្ពុជា-ថៃ និង ការបែងចែកបក្សពួកប្រឆាំង-គាំទ្រចិន ដែលកំពុងហែកអាស៊ានជាចំណែកៗ។

២. តើកម្ពុជាត្រូវដើរផ្លូវណា?

ក្នុងនាមជាប្រទេសតូចជាង កម្ពុជាមិនអាចយក «កម្លាំងបាយ» ទៅតតាំងជាមួយថៃត្រង់ៗបានទេ ប៉ុន្តែយើងអាចយក «កម្លាំងច្បាប់» និង «កម្លាំងមិត្ត» មកប្រើបាន។

ក. ​ច្បាប់ជាអាវក្រោះ៖ សាលក្រម ICJ ឆ្នាំ ១៩៦២ និង ២០១៣ គឺជាអាវុធនុយក្លេអ៊ែរផ្លូវច្បាប់របស់កម្ពុជា។ យើងត្រូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវផែនទី និងសាលក្រមនេះគ្រប់ដង្ហើម ដោយមិនធ្វើសម្បទានសូម្បីតែមួយមីលីម៉ែត្រ។

ខ. ​កុំច្បាំងតែឯង (អន្តរជាតិនីយកម្ម)៖ កុំទុកឱ្យជម្លោះនេះក្លាយជារឿង «បងប្អូនឈ្លោះគ្នា» ព្រោះបងធំតែងតែវាយប្អូនតូច។ កម្ពុជាត្រូវតែអូសអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) និងមហាអំណាចឱ្យមកធ្វើសាក្សី។

គ. ​ របងការពារជាតិរ (ពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ចព្រំដែន)៖ របងការពារព្រំដែនដែលរឹងមាំបំផុត មិនមែនត្រឹមតែលេណដ្ឋានទេ តែជា «ផ្សារ រោងចក្រ និងសាលារៀន» នៅតាមព្រំដែន។ កាលណាប្រជាជនយើងមានជីវភាពធូរធារនៅទីនោះ នោះហើយជាបង្គោលព្រំដែនរស់ដែលគ្មាននរណាអាចដកបាន។

ជាសន្និដ្ឋាន៖  ប្រវត្តិសាស្ត្រគឺជាមេរៀន មិនមែនជាគុកសម្រាប់ឃុំឃាំងខ្លួនឯងទេ។ កម្ពុជាត្រូវឆ្លាតជាងមុន រឹងមាំជាងមុន និងចេះលេងល្បែងអន្តរជាតិឱ្យបានស្ទាត់ជំនាញជាងមុន ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន ក្នុងសម័យកាលដែល «មិត្តភាព» គ្រាន់តែជាពាក្យសម្តី តែ «ផលប្រយោជន៍» ទើបជាការពិត៕

អត្ថបទ៖ បណ្ឌិត ញិល រដ្ឋា