ចលនាទាមទារឯករាជ្យពីអាណានិគមនិយមបារាំងនៅប្រទេសកម្ពុជា និងព្រះរាជបូជនីយកិច្ចរបស់សម្តេចសីហនុ

១. បរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអាណានិគមបារាំងនៅកម្ពុជា

បន្ទាប់ពីសតវត្សទី១៩ ប្រទេសកម្ពុជា​បានធ្លាក់ចូលក្រោមអាណាព្យាបាល និងអាណានិគមនិយមបារាំងតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៨៦៣។ ក្រោមអធិបតីភាពបារាំង កម្ពុជាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាប្រទេសអាណានិគមក្នុងចំណោមប្រទេសនៅឥណ្ឌូចិន (Indochine française) ដែលរួមមាន វៀតណាម និងឡាវជាដើម។ បារាំងបានគ្រប់គ្រងទាំងការងាររដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច ការអប់រំ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ដោយកាត់បន្ថយអំណាចនៃរាជាណាចក្រកម្ពុជា ឲ្យសល់តែឈ្មោះជារដ្ឋឯករាជ្យតែផ្នែករូបិយវត្ថុប៉ុណ្ណោះ។

អាជ្ញាធរបារាំងបានដឹកនាំយុទ្ធសាស្ត្របែប "អាណានិគមវប្បធម៌" ដែលមានគោលបំណងបម្លែងប្រទេសកម្ពុជាឲ្យស្របតាមស្តង់ដារបារាំង ដូចជាការបង្កើតសាលាបារាំង ការបង្ខិតបង្ខំឲ្យប្រើភាសាបារាំង និងការបង្ហាញអំពើអាណានិគមជាលក្ខណៈ "អភិវឌ្ឍន៍" ប្រទេសតាមបែបជនជាតិបារាំងជាមូលដ្ឋាន។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរច្រើនបានមើលឃើញភាពអយុត្តិធម៌ និងការបាត់បង់អធិបតេយ្យភាពជាតិ។

២. ចលនាទាមទារឯករាជ្យដំបូងៗ

ចលនាទាមទារឯករាជ្យនៅកម្ពុជាមានដើមកំណើតមកពីចំណេះដឹងថ្មីៗដែលកើតឡើងក្រោមឥទ្ធិពលការអប់រំរបស់បារាំង។ និស្សិតខ្មែរមួយចំនួនដែលបានសិក្សានៅបារាំង ឬសាលាបារាំងក្នុងស្រុក បានចាប់ផ្តើមមានគំនិតប្រឆាំងនឹងអាណានិគម និងទាមទារឲ្យមានសេរីភាពជាតិឡើងវិញ។

នៅឆ្នាំ ១៩៣០–១៩៤០ បានមានចលនានយោបាយតូចៗជាច្រើន ដូចជា៖

• គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ (Democratic Party) ដែលបង្កើតឡើងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មានគោលបំណងទាមទារឯករាជ្យដោយសន្តិវិធី។
• ការចូលរួមរបស់បូជាចារ្យ និងបញ្ញាវន្តខ្មែរជាច្រើន ដើម្បីបណ្តេញឥទ្ធិពលបារាំង និងអភិវឌ្ឍសិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។

ប៉ុន្តែចលនាទាំងនេះនៅមានកម្រិតនៅឡើយលើកិច្ចប្រជុំ និងការសរសេរអត្ថបទជាបែបនយោបាយ មិនទាន់មានអំណាចគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីធ្វើឲ្យបារាំងដកខ្លួនចេញនោះទេ។

៣. ការជ្រើសតាំងសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ និងការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅនយោបាយ

នៅថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤១ បារាំងបានតែងតាំងព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម សីហនុឡើងជាព្រះរាជា ក្នុងអាយុត្រឹមតែ ១៨ ព្រះវស្សា បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតនៃ ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ មនិវង្ស។ បារាំងគិតថាព្រះអង្គជាបុគ្គលស្ងប់ស្ងាត់ វ័យក្មេងខ្ចី ងាយគ្រប់គ្រង ប៉ុន្តែការគិតនោះគឺខុសទាំងស្រុង។ ព្រះអង្គសីហនុបានបង្ហាញខ្លួនជាមេដឹកនាំមានចក្ខុវិស័យ និងអត់ធ្មត់ ក្នុងការបន្តដំណើរទាមទារឯករាជ្យជាតិ។

៤. ព្រះរាជបូជនីយកិច្ចដើម្បីឯករាជ្យជាតិ

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥០ សម្តេចសីហនុបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការដ៏អស្ចារ្យមួយហៅថា «យុទ្ធនាការបូជនីយកិច្ចដើម្បីឯករាជ្យជាតិ»។ ព្រះអង្គបានធ្វើដំណើរទៅទូទាំងប្រទេស ដើម្បីអំពាវនាវឲ្យប្រជាពលរដ្ឋសហការជាឯកភាពក្នុងការទាមទារឯករាជ្យ។ ព្រះអង្គបានប្រើយុទ្ធសាស្ត្រសន្តិវិធី ដោយមិនប្រើអាវុធ ឬប៉ះពាល់ដល់ជីវិតប្រជាជន ដូចប្រទេសជិតខាងខ្លះនោះឡើយ។

ព្រះអង្គបានធ្វើដំណើរទៅបារាំង និងចូលរួមកិច្ចប្រជុំអន្តរជាតិជាច្រើន ដើម្បីជជែកជាមួយអាជ្ញាធរបារាំង និងសហគមន៍អន្តរជាតិអំពីសិទ្ធិរបស់កម្ពុជា ក្នុងការគ្រប់គ្រងអាណាចក្ររបស់ខ្លួន។ ព្រះអង្គបាននិយាយយ៉ាងល្បីនៅក្នុងសុន្ទរកថាមួយថា៖

«ខ្ញុំមិនសុំឯករាជ្យជាការផ្តល់បែបអំណោយទេ ប៉ុន្តែជាសិទ្ធិដែលជាតិខ្មែរមានតាំងតែពីបុរាណ!»

នៅឆ្នាំ ១៩៥២ ព្រះអង្គបានប្រកាសផ្ទាល់ខ្លួនថា យកអំណាចរដ្ឋាភិបាលមកដើរផ្ទាល់ ដើម្បីជំរុញឲ្យបានឯករាជ្យយ៉ាងពេញលេញ។ ការធ្វើសកម្មភាពអហិង្សាបែបនេះធ្វើឲ្យបារាំងទទួលសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំង និងចុងក្រោយបានយល់ព្រមចរចា។

៥. ការទទួលបានឯករាជ្យ និងសារៈសំខាន់

នៅថ្ងៃទី ៩ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៥៣ ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យពេញលេញពីបារាំង។ ព្រះអង្គសម្តេចសីហនុបានត្រឡប់មកប្រទេស ដោយប្រជាពលរដ្ឋរាប់លាននាក់ចេញទទួលដោយអបអរសាទរទាំងទឹកភ្នែកនៃសេចក្តីរីករាយ។ ថ្ងៃនេះត្រូវបានកំណត់ជាថ្ងៃបុណ្យជាតិឯករាជ្យរបស់កម្ពុជា ដើម្បីអនុស្សាវរីយ៍ដល់ព្រះរាជបូជនីយកិច្ចដ៏អស្ចារ្យនោះ។

៦. បំណែកអនុស្សាវរីយ៍នៃសម្តេចសីហនុ

សម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ត្រូវបានគេគោរពថា ជា "ព្រះមហាវីរជននៃឯករាជ្យជាតិ"។ ព្រះអង្គមិនត្រឹមតែដឹកនាំប្រទេសឲ្យបានឯករាជ្យទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្កើតនយោបាយអភិវឌ្ឍជាតិ ស្ថាបនាស្ថាប័នសំខាន់ៗ បង្កើតសាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ផ្លូវថ្នល់ និងជំរុញឲ្យកម្ពុជាឡើងជារដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ចលនាទាមទារឯករាជ្យពីអាណានិគមបារាំងនៅកម្ពុជា គឺជាផ្នែកសំខាន់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ ដែលបង្ហាញពីការរួបរួមរបស់ប្រជាជន និងជាពិសេសពីព្រះសង្ឃ និងព្រះមហាក្សត្រ។ ព្រះរាជបូជនីយកិច្ចរបស់សម្តេចសីហនុបានផ្លាស់ប្តូរជោគវាសនាជាតិខ្មែរ ឲ្យទទួលបានសេរីភាព និងឯករាជ្យជាតិវិញយ៉ាងអស្ចារ្យ៕